Architekt i inżynier budownictwa - projektanci formy, funkcji i konstrukcji

Architekt i inżynier budownictwa to dwa odmienne tytuły zawodowe specjalistów, wykonujących pokrewne ze sobą zawody zaufania publicznego. Podczas projektowania danego obiektu, działalność zawodowa architekta i inżyniera budownictwa  wzajemnie się przenika. Architekt zajmuje się projektowaniem architektonicznym obiektu budowlanego i jego otoczenia, zaś inżynier budownictwa zajmuje się projektowaniem obiektu budowlanego (a więc bardziej ogólnie, bez wskazania obszaru zagadnień) – co wynika z art. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa (Dz. U. z 2016 poz. 1725).  

W przypadku nadzorowania procesu powstawania obiektów budowlanych, architekt pełni swój zawód nadzorując obiekty budowlane wymagające projektowania architektonicznego, natomiast inżynier budownictwa może nadzorować obiekty budowlane bez podobnego ograniczenia (całościowo jako kierownik budowy, zaś szczegółowo roboty w zakresie architektury i konstrukcji). W przypadku nadzorowania robót budowlanych inżynier budownictwa, wykonując swój zawód, wykonuje też zawód architekta.

Projektowanie architektoniczne (przynależne architektom) to zajmowanie się rozwiązaniami przestrzennymi obiektów budowlanych (budynków i budowli przestrzennych). Obejmuje sposób powiązania obiektu z otoczeniem, rozwiązania funkcjonalne pomieszczeń użytkowych, rozwiązania komunikacji wewnętrznej i zewnętrznej oraz nadanie określonego kształtu bryle obiektu budowlanego i wyglądu elewacji (podziały, akcenty, kolorystyka, itp.).

Prawo do wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, w tym do projektowania i kierowania robotami budowlanymi, przysługuje inżynierom budownictwa i architektom posiadającym uprawnienia budowlane, które wydawane są na podstawie ustawy Prawo budowlane. Sama zaś realizacja robót budowlanych i prowadzenie działalności edukacyjnej, co również należy do zawodu architekta i inżyniera budownictwa, nie wymaga uprawnień budowlanych (nie jest regulowana przez Prawo budowlane).  

Posiadanie określonego wykształcenia (inżyniera budownictwa lub architekta) nie świadczy jeszcze o możliwości wykonywania zawodu tylko tożsamego z kierunkiem wykształcenia. Przykładowo mgr inż. budownictwa może wykonywać zawód architekta (określony w art. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa), tj. projektować w zakresie architektury w ograniczonym zakresie, nadzorować wykonanie obiektów budowlanych zaprojektowanych architektonicznie (bez ograniczeń), edukować w dziedzinie architektury i realizować dzieła architektoniczne.

Uprawnienia budowlane mogą uzyskać osoby z wykształceniem na kierunku odpowiednim lub pokrewnym dla danej specjalności uprawnień budowlanych. Osoba z dyplomem architekta może uzyskać uprawnienia budowlane bez ograniczeń w specjalności architektonicznej oraz ograniczone uprawnienia w zakresie konstrukcji. Dyplom inżyniera budownictwa (od kilku lat magistra inżyniera) pozwala zaś uzyskać uprawnienia budowlane bez ograniczeń w specjalności konstrukcyjno-budowlanej, drogowej, mostowej, hydrotechnicznej oraz ograniczone uprawnienia w specjalności architektonicznej. Należy jednak zauważyć, że uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń w specjalności konstrukcyjno-budowlanej obejmują swym zakresem również zakres właściwy dla specjalności architektonicznej (architekturę i konstrukcję).

Projektant, posiadający uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej, na podstawie koncepcji architektonicznej lub bez niej, podczas projektowania budynku zajmuje się głównie:

1. formą obiektu (kształt, bryła, elementy dekoracyjne)  czyli wyglądem

2. funkcją obiektu czyli:

– powiązaniem z otoczeniem

– rozwiązaniami funkcjonalnymi pomieszczeń (przeznaczenie, przestrzeń, ich lokalizację, powiązanie, warunki użytkowe)

– sposobem komunikacji wewnętrznej (poruszania się po obiekcie) i zewnętrznej

3. elementami wykończeniowymi (dobór materiałów wykończeniowych)

Projektant posiadający uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej w przypadku budynków zajmuje się zasadniczo:

1. rodzajem i układem konstrukcji

2. rodzajem zastosowanych materiałów i sposobem ich powiązania,

3. rozwiązaniami konstrukcyjno-materiałowymi przegród budowlanych (ścian, stropów i podłóg, dachu)

4. przekrojem poszczególnych elementów

5. wykonuje obliczenia elementów konstrukcyjnych

6. warunkami i sposobem posadowienia (fundamenty, oddziaływanie obiekt – grunt, wykopy).

Projektanci posiadający uprawnienia w specjalnościach instalacyjnych również zajmują się funkcją, formą i konstrukcją budynków, w zakresie dotyczącym instalacji.

Konstrukcja może wpływać na formę obiektu albo ją wyznaczać.  Forma i funkcja oraz konstrukcja współgrają ze sobą i wpływają na siebie. Nie można przesądzić, które z nich są ważniejsze, dominujące. Dla każdego obiektu, nawet o tej samej funkcji może być odmiennie, choć zalecana jest równowaga tych czynników. Na tym polega twórczy proces projektowania.

Architekt generalnie odpowiada za wygląd obiektu wymagającego projektowania architektonicznego oraz za jego wkomponowanie w istniejąca zabudowę. Jest specjalistą posiadającym wiedzę techniczną z zakresu projektowania obiektów budowlanych, tj. budynków oraz niektórych budowli przestrzennych (wysokiej klasy specjalistą od wyglądu, funkcji, doboru materiałów wykończeniowych mających wpływ na estetykę obiektu). 

Inżynier budownictwa generalnie odpowiada za konstrukcję obiektu (jak i z czego ma być zbudowany), realizuje często wizję architektoniczną, zmienia szkic w projekt z konkretnymi rozwiązaniami, na podstawie obliczeń i swojej wiedzy inżynierskiej określa wszystkie elementy budowlane. Inżynier budownictwa, zwłaszcza w przypadku budowli, odpowiada również za funkcję obiektu, za jego wygląd oraz jego wkomponowanie w istniejąca zabudowę. Jest również specjalistą posiadającym wiedzę z zakresu projektowania obiektów budowlanych, tj. budynków i wszystkich budowli (wysokiej klasy specjalistą w zakresie konstrukcji, rozwiązań budowlanych, doboru rodzajów materiałów i sposobów ich łączenia).

Nie wymaga udziału architekta projektowanie obiektów budowlanych, których projekt obejmuje głównie rozwiązania konstrukcyjne i technologiczne, które nie wymagają zaprojektowania szczególnej formy architektonicznej i rozwiązań funkcjonalnych, takie jak zbiorniki, silosy, elektrownie wiatrowe, wiaty, a także inne budowle, jak: konstrukcje wsporcze linii przesyłowych cieplnych i energetycznych, sieci: kanalizacyjne, wodociągowe, energetyczne i telekomunikacyjne oraz wiele innych obiektów budowlanych – budowli z zakresu budownictwa lądowego i hydrotechnicznego – tak też wynika z oficjalnego stanowiska Krajowej Komisji Kwalifikacyjnej Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa podjętego podczas posiedzenia w dniu 15 grudnia 2016 r. Sporządzenie projektu zagospodarowania działki lub terenu dla takich obiektów również nie wymaga udziału architekta.

Projektowanie w wielu aspektach nie może się odbyć bez udziału zarówno architekta jak i inżyniera. Przykładowo warunki geotechniczne posadowienia (np. obecność gruntów plastycznych w części działki) powodują, że projektant konstrukcji budynku wpływa na lokalizację obiektów budowlanych i sposób zagospodarowania działki. Drugim przykładem jest wspólne opracowanie projektu zagospodarowania – architekta w zakresie budynku, inżyniera projektanta konstrukcji, który projektuje mur oporowy w celu odpowiedniego zagospodarowania działki (architekt nie może bowiem projektować takich budowli nawet w zakresie zagospodarowania terenu), projektanci instalacji projektują zaś pompy cieplne, wyprowadzenie instalacji z budynku, lokalizację transformatora na działce, oświetlenie, przydomową oczyszczalnię ścieków itp. Każdy z tych projektantów opracowuje projekt zagospodarowania w zakresie swojej specjalności i we wzajemnej współpracy, wpływając na ostateczne rozwiązanie.

Wiele czynności związanych z projektowaniem może wykonać zarówno architekt, jak i inżynier budownictwa, zakres opracowania każdego z nich jest umowny, np. charakterystykę energetyczną może wykonać projektant posiadający uprawnienia w specjalności architektonicznej, konstrukcyjno-budowlanej lub instalacyjnej, co potwierdzają uregulowania dot. świadectwa charakterystyki energetycznej. Koncepcja architektoniczna zaś nie wymaga w ogóle uprawnień budowlanych, a więc może być wykonana przez dowolnego projektanta lub inną osobę. Twórca koncepcji (wizji) architektonicznej  jest inicjatorem, pomysłodawcą czyli architektem w innym znaczeniu niż projektant architektury (specjalista w zakresie architektury).

Z łac. architectus to budowniczy, projektant budowli, konstruktor. Zarówno więc architekt jak i inżynier budownictwa są specjalistami od projektowania obiektów budowlanych i w przypadku budynków oraz budowli przestrzennych razem mają wpływ na ostateczny wynik – dzieło architektoniczno-budowlane. Razem odpowiadają za jego zgodność z wymogami prawnymi i zasadami wiedzy technicznej, choć w pierwszej kolejności projektant główny, koordynujący całość opracowania projektu. Polska przyjęła rozwiązania, zgodnie z którymi, projektowaniem nawet prostych budynków i budowli przestrzennych muszą zajmować się zarówno projektant w specjalności architektonicznej, jak i projektant w specjalności konstrukcyjno-budowlanej, co nie jest regułą w innych krajach. Zakres ich udziału w opracowaniu projektu (wykonania rysunków, opisów, rozwiązywania zagadnień projektowych) nie jest jednak uregulowany prawnie i może sprowadzać się np. do uzgodnień lub nadzoru jednego ze specjalistów.

W praktyce architekt z wykształcenia, choć posiada przygotowanie do zaprojektowania prostej konstrukcji, ze względu na zainteresowania plastyczne i rysunkiem artystycznym zwykle nie zajmuje się projektowaniem samodzielnym konstrukcji. Inżynier budownictwa, oprócz konstrukcji, posiada przygotowanie również do zaprojektowania nieskomplikowanej formy i funkcji obiektu, co bardzo często wykonuje, albo wręcz jest zobowiązany do tego. Dobrze jednak aby każdy się w czymś specjalizował, bo wtedy może być dobrym fachowcem w wąskiej dziedzinie. Projektowanie obiektów sakralnych, monumentalnych, zabytkowych, ważnych obiektów użyteczności publicznej, wizytówek miejscowości, centrów miast, powinno być powierzane architektom. Projektowanie hal i budynków produkcyjnych, przemysłowych, magazynów, garaży, budynków gospodarczych, rolniczych oraz budynków na terenie typowo wiejskim i na terenie gospodarstw, powinno być domeną inżynierów budownictwa. Dla pozostałych budynków projektantem (głównym) może być zarówno architekt jak i inżynier budownictwa, w zależności od wyboru inwestora i praktycznych umiejętności projektanta.

Projektowanie odbywa się jednak przy udziale projektantów we wszystkich wymaganych specjalnościach, niezależnie kto jest projektantem głównym. Obiekty budowlane, inne niż o prostej konstrukcji (przykłady ich wymienia art. 20 ust. 3 ustawy Prawo budowlane), wymagają dodatkowo sprawdzenia projektu przez projektantów sprawdzających (projektantów bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności). 

inż. Piotr Bednarek

W niniejszym tekście zawarto częściowo tekst artykułu/opracowania zamieszczonego w sieci internet w pliku ze strony pod adresem: slk.piib.org.pl/pliki/aktualnosci/deregulacja-01-architekt%20a%20inz.%20budownictwa.pdf

loading